Banka Kredilerinin Muhasebeleştirilmesi Nasıl Yapılır?

Şirketiniz adına bir banka kredisi kullandığınızda, bu krediyi defterlerinize doğru hesap kodlarıyla, doğru vadede ve doğru dönemde kaydetmek, hem bilançonuzun gerçek finansal durumu yansıtması hem de vergi matrahınızın doğru hesaplanması açısından kritik önem taşır. Bu rehberde banka kredilerinin muhasebeleştirilmesinde kullanılan hesap kodlarını, adım adım yevmiye kayıtlarını, KIST faiz hesaplamasını ve uygulamada en sık yapılan hataları KOBİ'lerin anlayacağı bir dille ele alıyoruz.

Banka kredilerinin muhasebeleştirilmesi, işletmenin aldığı kredi miktarının ödeme planı ve faiz giderleriyle birlikte muhasebe kayıtlarına doğru şekilde yansıtılmasını ifade eder. Kredi muhasebe kaydı ile ilgili detayları birlikte inceleyelim.

Bir banka kredisinin doğru muhasebeleştirilmesi, yalnızca yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda işletmenizin gerçek mali tablosunu görebilmenizin de ön koşuludur. Kredinin anapara ve faiz kısmının doğru ayrıştırılmaması, hem bilançodaki kısa ve uzun vadeli yabancı kaynak dengesini bozar hem de dönem sonu kâr/zarar hesaplamasını yanlış yönlendirir. Özellikle kredi taksitlerinin içindeki faiz, BSMV ve anapara kalemlerinin birbirine karıştırılması, kurumlar vergisi matrahının hatalı hesaplanmasına yol açabilir.

Ayrıca dönemsellik ilkesi gereği, henüz tahakkuk etmemiş ama gelecek döneme ait faiz giderlerinin doğru dönemde gider yazılması gerekir. Bu noktada yapılan hatalar, hem ticari kârı hem de mali kârı etkileyerek vergi incelemesinde sorun yaratabilir. Bu nedenle kredi muhasebeleştirme sürecini bir kez doğru kurmak, sonraki tüm dönemlerde tutarlı ve hatasız kayıt tutmanızı sağlar.

Banka kredisi kaydı yaparken gözden kaçırılmaması gereken birkaç temel prensip vardır. Öncelikle kredinin vadesine göre doğru hesap grubuna (kısa veya uzun vadeli) kaydedilmesi gerekir; bir yıldan kısa vadeli krediler kısa vadeli yabancı kaynaklar, bir yıldan uzun vadeli krediler ise uzun vadeli yabancı kaynaklar altında izlenir. İkinci önemli husus, anapara ile faizin birbirinden ayrıştırılmasıdır. Anapara bir borç ödemesi iken, faiz bir gider kalemidir ve bu ikisinin aynı hesapta karıştırılması bilançoyu yanıltır.

Üçüncü husus ise tahakkuk esasıdır. 

Vergi mevzuatı, gelir ve giderlerin fiilen tahsil edildiği veya ödendiği tarihe göre değil, ait olduğu döneme göre kayıtlara alınmasını şart koşar. Bu nedenle yıl sonunda ödenmemiş ama o yıla ait olan faiz tutarlarının (KIST faiz) ayrıca hesaplanıp kaydedilmesi gerekir. Kredi sözleşmesi imzalanmadan önce bankanızla netleştirdiğiniz ödeme koşullarını proforma fatura nedir yazımızda anlattığımız mantığa benzer şekilde yazılı hale getirmeniz, ilerideki anlaşmazlıkları önler. Son olarak, kredi sözleşmesinde yer alan kredi tahsis ücreti gibi tek seferlik masrafların da doğru şekilde gider yazılması veya ilgili dönemlere dağıtılması gerektiğini unutmamak gerekir.

Tek Düzen Hesap Planı'nda banka kredilerinin izlenmesi için belirli hesap kodları ayrılmıştır. Bu hesapların hangi amaçla kullanıldığını bilmek, kredi sürecinin tamamını doğru takip edebilmenin temelini oluşturur.

 

300 banka kredileri hesabı (kısa vadeli)

300 hesap kodu, vadesi bir yıldan kısa olan banka kredilerinin anapara tutarlarının izlendiği hesaptır. Bu hesap bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklar grubunda yer alır. Kısa vadeli bir kredi kullanıldığında ya da uzun vadeli bir kredinin bir yıl içinde ödenecek taksitleri bu hesaba aktarıldığında, 300 hesap alacaklandırılır.

 

400 banka kredileri hesabı (uzun vadeli)

400 hesap kodu, vadesi bir yılı aşan banka kredilerinin anapara tutarlarının izlendiği hesaptır ve bilançoda uzun vadeli yabancı kaynaklar grubunda gösterilir. Bu krediler genellikle makine, bina veya araç gibi sabit kıymet alımlarını finanse etmek amacıyla kullanılır. Örneğin beş yıl vadeli bir yatırım kredisi kullanıldığında, kredinin tamamı önce bu hesaba kaydedilir; her dönem sonunda, bir yıl içinde ödenecek taksit tutarı bu hesaptan çıkarılarak kısa vadeli tarafa virmanla aktarılır.

 

303 uzun vadeli kredilerin anapara taksitleri ve faizleri hesabı

303 hesap, uzun vadeli bir kredinin önümüzdeki bir yıl içinde ödenecek olan anapara ve faiz tutarlarının ayrıştırıldığı ara hesaptır. Bu hesap, 400 hesapta duran uzun vadeli krediden, vadesi yaklaşan kısmın bilançoda doğru şekilde kısa vadeli yabancı kaynaklar arasında görünmesini sağlar. Dönem sonlarında yapılan virman kayıtlarının büyük kısmı bu hesap üzerinden gerçekleşir.

 

780 finansman giderleri hesabı

780 hesap kodu, kredi kullanımı nedeniyle katlanılan faiz, komisyon, BSMV ve benzeri finansman maliyetlerinin gider olarak kaydedildiği hesaptır. Bu hesap, 7/A seçeneğine göre çalışan işletmelerde gider hesapları arasında yer alır ve dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına aktarılarak kapatılır. 780 hesabın 770 Genel Yönetim Giderleri hesabından farkı, 770'in idari ve yönetimsel giderleri, 780'in ise özellikle borçlanma kaynaklı finansman maliyetlerini kapsamasıdır.

Bir banka kredisinin hayat döngüsü iki temel aşamadan oluşur: kredinin hesabınıza geçmesi ve taksitlerin geri ödenmesi. Her iki aşama da farklı hesap hareketleri gerektirir.

 

1. Kredinin banka hesabına intikal etmesi (açılış kaydı)

Kredi onaylandığında ve tutar banka hesabınıza yatırıldığında, kredi tutarı kadar banka hesabınız (102) borçlandırılır, karşılığında kredi tutarı kadar 300 veya 400 hesap (vadesine göre) alacaklandırılır. Eğer kredi kullanımı sırasında bir defaya mahsus kredi tahsis ücreti veya dosya masrafı kesilmişse, bu tutar 780 Finansman Giderleri hesabına veya gelecek döneme yayılacaksa 180 Gelecek Aylara Ait Giderler hesabına kaydedilir.

 

2. Kredi taksit ödemelerinin (anapara, faiz, BSMV) muhasebeleştirilmesi

Her taksit ödemesinde üç farklı kalem aynı anda hareket eder:

1. Anapara kısmı, ilgili 300 veya 303 hesaptan borçlandırılarak kredi borcunuz azaltılır.
2. Faiz kısmı, 780 Finansman Giderleri hesabına gider olarak kaydedilir.
3. BSMV kısmı (genel bankacılık işlemlerinde faiz tutarı üzerinden %5 oranında hesaplanır), yine 780 hesaba veya ayrı bir vergi hesabına gider olarak işlenir.

Bu üç kalemin toplamı kadar banka hesabınız (102) alacaklandırılarak ödeme tamamlanır. Taksit tutarınızın içindeki anapara ve faiz dağılımını bankanızın size sunduğu geri ödeme planından (amortisman tablosu) takip edebilirsiniz. Düzenlediğiniz her ödeme belgesinin fatura nedir yazımızda anlattığımız usule uygun şekilde arşivlenmesi, vergi incelemesi durumunda işinizi kolaylaştırır.

 

Örnek banka kredisi geri ödeme tablosu ve yevmiye fişleri

100.000 TL tutarında, 12 ay vadeli, aylık eşit taksitli bir işletme kredisi kullandığınızı varsayalım. İlk üç taksidin geri ödeme tablosu şu şekilde olabilir:

 

Kredinin açılış kaydı ve ilk taksit ödemesi yevmiye fişi şu şekilde görünür:

Bir kredinin faiz dönemi ile şirketin mali yılı her zaman örtüşmeyebilir. Örneğin taksit tarihiniz her ayın 15'i ise, 31 Aralık itibarıyla 16 günlük bir faiz tutarı henüz tahakkuk etmemiş ama o yıla ait olan bir giderdir. Bu tutarın hesaplanmasına KIST faiz denir ve dönemsellik ilkesi gereği mutlaka o yılın giderlerine dahil edilmesi gerekir.

KIST faiz hesaplaması için basit bir formül kullanılır: günlük faiz tutarı, kredi anaparası ile faiz oranının çarpılıp 365'e bölünmesiyle bulunur, ardından bu günlük tutar geçen gün sayısıyla çarpılır. Hesaplanan bu tutar, dönem sonunda 780 Finansman Giderleri hesabına borç, 381 Gider Tahakkukları hesabına ise alacak olarak kaydedilir. Bu kayıt, henüz ödenmemiş ama o döneme ait olan faiz giderinin mali tablolara doğru şekilde yansımasını sağlar.

Dönemsellik ilkesi, her gelir ve giderin ait olduğu hesap döneminde muhasebeleştirilmesini zorunlu kılar. Bu ilkenin banka kredilerindeki en somut yansıması, her yıl sonunda yapılması gereken virman (hesaplar arası aktarım) kaydıdır. Uzun vadeli bir kredinin, önümüzdeki bir yıl içinde ödenecek olan kısmı, 400 hesaptan çıkarılıp 303 hesaba (kısa vadeye) aktarılmalıdır. Bu virman yapılmazsa, bilançonuzda aslında bir yıl içinde ödeyeceğiniz bir borç hâlâ uzun vadeli görünmeye devam eder; bu da bilançonun likidite durumunu yanlış yansıtmasına yol açar. Aynı mantık, gelecek aylara ait peşin ödenmiş giderlerin (180 hesap) ilgili döneme geldiğinde 770 veya 780 hesaplara aktarılması için de geçerlidir.

Banka kredisi muhasebeleştirmesinde uygulamada sıkça karşılaşılan, "doğru bilinen" ama aslında hatalı olan birkaç yaklaşım vardır.

 

180 gelecek aylara ait giderler hesabının hatalı kullanımı

Bazı işletmeler, kredi açılışında ödenen tek seferlik masrafları (dosya ücreti, ekspertiz bedeli gibi) doğrudan 780 hesaba gider yazmak yerine, bu tutarın tamamını 180 hesaba atıp hiç gider yazmamayı tercih eder. Oysa 180 hesap yalnızca gelecek dönemlere ait, henüz o döneme isabet etmeyen giderler için kullanılmalıdır; eğer masraf kredinin tamamına ilişkin tek seferlik bir bedelse ve gelecek döneme yayılması gerekmiyorsa, ilgili dönemde doğrudan gider yazılması daha doğru bir yaklaşımdır.

 

300 ve 400 hesapların ters bakiye vermesi durumu

300 ve 400 hesaplar normal şartlarda alacak bakiye verir, çünkü bunlar şirketin bankaya olan borcunu temsil eder. Bu hesapların borç bakiye vermesi (yani işletmenin bankaya borçlu değil de alacaklı görünmesi), genellikle taksit ödemelerinin yanlış hesaba işlenmesinden veya kredinin fazla kapatılmasından kaynaklanır. Böyle bir durumla karşılaşıldığında, hesap mutabakatının banka ekstresiyle karşılaştırılarak hatanın hangi taksitte oluştuğunun tespit edilmesi gerekir.

 

Finansman gider kısıtlamasının göz ardı edilmesi

Gelir Vergisi Kanunu'nun 41. maddesinin birinci fıkrasının 9 numaralı bendi ile Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 11. maddesi, yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde, bu aşan kısma isabet eden faiz, komisyon, kur farkı ve benzeri finansman giderlerinin belirli bir oranının kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) sayılacağını düzenler. Bu kısıtlama, özellikle yüksek tutarlı kredi kullanan ve öz kaynağı sınırlı olan KOBİ'lerde sıkça göz ardı edilir; dönem sonunda bu hesaplamanın yapılmaması, beyannamede eksik matrah beyanına yol açabilir.

Banka kredi muhasebe kaydı yaparken bazı detaylara dikkat etmeniz gerekir. İşte bilmeniz gerekenler:

• Ödeme planına bağlı olarak krediler kısa ve uzun vadeli olarak ikiye ayrılır. Alındığı yıl içinde ödenerek kapanacak olan krediler kısa vadeli, alındığı yıl içinde kapanmayacak, yıllara sari olan krediler ise uzun vadeli krediler olarak sınıflandırılır. Kısa vadeli kredilerin ana paraları 300 Banka Kredileri, uzun vadeli olanlar ise 400 Banka Kredileri hesaplarında takip edilir. Kredi teklif ve değerlendirme ücreti muhasebe kaydı da önemli noktalardan biridir.
• Dönemsellik ilkesi gereği dönem başlarında vade kısaldığı için 400 numaralı hesaptan 300 numaralı hesaba virman yapılır.
• Faiz ve sigorta giderleri kısa ya da uzun vade ayrımı yapılmadan 780 Finansman Giderleri hesabında takip edilir.
• Döviz cinsinden alınan krediler döviz alış kuru ile kayıtlara alınır ve dönem sonlarında Banka Kredileri hesapları değerlemeye tabi tutulur.
• Tahakkuk etmiş ama ödenmemiş olan banka kredi faiz giderleri için VUK madde 285’e göre kıst faiz hesaplaması yapılır.
• Banka kredisi ile alınan ve işletmenin aktifine kaydedilen sabit kıymetlerin ilk dönemki finansman maliyeti varlığın alım maliyetine eklenir, sonraki yıllarda ise istenirse finansman giderleri içinde takip edilir.
   

Kredi işlemlerini doğru takip etmek işletmeniz için kritik öneme sahiptir. Finansal süreçlerinizi daha düzenli yönetmek için hemen Paraşüt’e geçin; 14 gün ücretsiz deneyerek size sağlayacağı avantajları keşfedin!

Banka kredileri hesap kodu tablosunu aşağıdan inceleyebilirsiniz.

Kredilerin muhasebe kaydını aşağıdaki banka kredisi muhasebe kaydı örneği yardımıyla açıklamaya çalışacağız. (Örnek ödeme planı rastgele rakamlarla oluşturulmuştur. Birleşik faiz hesaplaması dikkate alınmamıştır.)
 

Kredi kullanımı muhasebe kaydı yapılırken iki yöntem kullanılır. İkisini de detaylarıyla inceleyeceğiz.

 

Yöntem 1

İlk yöntemde önereceğimiz kayıt metodu en basit haliyle kredilerin muhasebeleştirilmesine örnektir.

 

Kredi banka hesabına intikal ettiğinde yapılacak muhasebe kaydı

 

20/05/2019 tarihinde kredinin ilk taksidi ödendiğinde yapılacak olan muhasebe kaydı

Bu iki kayda ilave olarak KIST faiz kaydı da yapılmalıdır. KIST faiz hesaplaması aşağıda detaylıca anlatılmıştır.

 

Yöntem 2

Bu yöntemde kredi alındığı tarihte yapılan muhasebe kaydı içerisine faiz giderlerinin tamamı tahakkuk yöntemi ile dahil edilir. Bu sayede 180 ve 280 hesaplarının ve 381-481 hesaplarının bakiyeleri kontrol edilerek kredi faizlerinin süresi içerisinde giderleştirilip giderleştirilmediği daha kolay takip edilir.

 

Kredi banka hesabına intikal ettiğinde yapılacak muhasebe kaydı

Birinci yöntemden farklı olarak bu yöntemde Faiz ve BSMV giderleri karşılıklı olarak 180 – 280 ve 381-481 hesaplarında takip edilmektedir.

 

20/05/2019 tarihinde kredinin ilk taksidi ödendiğinde yapılacak olan muhasebe kaydı

180-280 ve 381-481 hesaplarında takip edilen faiz ve BSMV giderleri bu yöntemde ödendiği anda ödendiği tutar kadar yapılan ters kayıtla kapatılmaktadır. Görüldüğü üzere bu hesaplara yapılan kayıt sadece takip amaçlıdır. Gider hesaplarına bir etkisi yoktur.

Bu iki kayda ilave olarak kıst faiz kaydı da yapılmalıdır. KIST faiz hesaplaması aşağıda detaylıca anlatılmıştır.

Vergi Usul Kanunun 285. maddesinde göre mevduat veya kredi sözleşmelerine ait borçların değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınacağı belirtilmiştir. Buna göre banka kredilerine ait değerleme gününe kadar henüz vadesi gelmemiş olan yani tahakkuk etmiş ancak henüz ödenmemiş kredi faiz tutarları gider olarak dikkate alınabilir.

Gider olarak dikkate alınacak faiz tutarı hesaplaması aşağıdaki şekilde yapılabilir.

Yukarıdaki ödeme planını dikkate alacak olursak aşağıda da görüleceği üzere 20/07/2019 tarihinde yapılması gereken bir faiz ödemesi söz konusudur. Bu faiz ödemesi 20/06/2019 ve 20/07/2019 tarihleri arasında kalan dönemi kapsamaktadır.

01/01/2019 – 30/06/2019 tarihleri arası 2. Geçici Vergi Dönemidir ve burada 30/06/2019 tarihinin VUK 285. maddeye göre değerleme günü olarak düşünülmesi yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla iki ödeme tarihi arasında kalan günlere isabet eden faiz gideri hesaplanarak gider olarak dikkate alınmalıdır.
 

Aşağıdaki tablodan anlaşılacağı üzere 20/07/2019 tarihinde ödenecek olan 534,64 TL'lik faiz giderinin 10 günlük kısmı haziran ayına ait ve 20 günlük kısmı ise temmuz ayına aittir. Bu nedenle 534,64 TL faiz gideri / 30 gün (toplam gün) x 10 gün (haziran ayına ait gün sayısı) = 178,21 TL'lik kısmını haziran gideri olarak kabul edilmesi yanlış olmayacaktır.

 

20/07/2019 tarihinde ödenecek olan faiz gideri için

 

KIST faiz hesaplaması için

 

30/06/2019 tarihinde yapılacak olan KIST faiz gideri hesaplamasına ilişkin muhasebe kaydı

 

20/07/2019 tarihinde yani vade geldiğinde faiz ödemesi ile yapılacak muhasebe kaydı

Yukarıdaki iki kayıttan anlaşılacağı üzere 178,21 TL lik kısım 30/06/2019 tarihinde , 356,43 TL tutarındaki kısmı 20/07/2019 tarihinde gider yazılmıştır. Yine 20/07/2019 tarihinde yapılan kayıtla 30/06/2019 tarihinde gider tahakkuklarına kaydedilen kısım ters kayıtla kapatılmıştır.
 

Yukarıdaki kayıtlarda da görüleceği üzere 381 Gider tahakkukları hesabı iki farklı amaç için kullanılmıştır. Birincisi toplam faiz giderlerinin süresi içerisinde ödenip ödenmediğini takip amaçlı yapılan kayıt diğeri ise KIST faiz hesaplaması için yapılan kayıt. Bu nedenle 381 Gider Tahakkukları hesabının altında örneğin 381-Gider Tahakkukları – Faiz ve BSMV Gideri ve 381 Gider Tahakkukları- Kredi Faiz Tahakkuku olarak iki farklı alt hesap açılması faydalı olacaktır.

Hangi yöntemle kayıt yapılırsa yapılsın 01/01/2020 tarihinde dönemsellik ilkesi gereği yapılacak kayıt:

Görüleceği üzere 2020 yılında yapılacak ödemelere ait anapara tutarı dönem başında kısa vadeli krediler hesabına virmanlanıyor.

Aynı şekilde faiz ve BSMV tutarlarının takip edildiği hesaplar da dönemsellik ilkesi gereği olarak vadelerine göre kısa vadeli hesaplara virmanlanıyor.