İştirak nedir ve türleri nelerdir?

İştirak, sözlükte “ortak olma, ortaklık etme, bir işe karışma, birlikte bulunma, katılma ve birlik” anlamlarını taşır. Bir şirketin diğer bir şirket sermayesinde ortaklığı bulunması durumunda, sermayede payları bulunan şirketlere iştirak denilir. Yine bir işletmenin, diğer işletmelerin yönetimine ya da ortaklık politikalarının belirlenmesine, katılım amacı ile sahip olduğu %10-%50 oranları arasında değişen sermaye payına sahip olması da iştirak olarak ifade edilir.

Bir şirketin iştirak konusunda genel olarak iki farklı amacı söz konusu olabilir. Bunlardan ilki, şirketin gereken düzeyin üstünde olan varlığı ile kar etme amacı güderek başka bir şirkete yatırım yapmak istemesidir. Bir diğer amaç ise şirketlerin kendi ürün ve hizmetlerini geliştirmek, kapasitelerini artırmak istemeleri durumunda, bu imkânı sunacak olan bir şirkete yatırım yaparak ürün ve hizmetlerini daha değerli hale getirme istekleridir.

Burada iştirakçi, şirketin kendi ürün ve hizmetlerini geliştirme kapasitesine sahip hizmet ve ürünler sunan başka bir şirkete yatırım yaparak, bir değer yaratma amacı ile hareket eder.

Bir şirketin diğer şirketin yönetimine ya da ortaklık politikalarının belirlenmesine katılım amacı ile sahip olduğu %10 ile %50 oranları arasında değişiklik gösteren sermaye payına sahip olması olarak ifade edilebilecek iştirak çeşitleri 2'ye ayrılır:

Ana şirket, ortaklıkta olduğu şirkette %50'den fazla oy hakkına sahip olduğu durumda, ortak olunan şirket bir bağlı ortaklıktır. Bu türden ortaklık hem dolaylı hem de direkt olarak gerçekleştirilebilmektedir. Sermaye Piyasası Kurulu Mevzuatında ve Banka Kanunu’nda açıkça yer alan bağlı ortaklık hali genellikle tek bir finansal grup olarak değerlendirilmektedir.

Buna ek olarak, ana şirkete bağlı olan bir diğer kuruluşun hukuki bağımsızlığını yitirmediğinin belirtilmesinde fayda vardır. Bağlı ortaklık şartlarının işletme hukukuna uygun olması gerekir. Dolayısıyla, bahsi geçen kurallar bütünü, ilgili tüm şirketlerin ekonomik menfaatlerinin korunmasını amaçlar.

Bu tipte bir ortaklık avantaj sağlayan bir sistemdir ve bağlı ortaklık ile hızlı büyüme stratejisi izlemek mümkündür. Aynı zamanda kısıtlanmış piyasalara girebilme imkânı da kazanılabilir.

Ortak olunan şirkette çoğunluk ana şirkette değil ise bu durum basit anlamda iştirak durumunu oluşturur. Bu duruma bağımsız ortaklık denilir. Bağlı ortaklık ile arasındaki temel fark, mülkiyetin yüzdesine ve ana şirketin uyguladığı denetim veya etki derecesine tabidir. Ortaklıklardaki yatırımlar, yaratılan değer ile büyüme stratejisi izleme ve kısıtlanmış piyasalara girebilme konusunda oldukça elverişlidir.

İştirakler hesabı, şirketlerin ortaklık ettikleri şirketin yönetim süreçlerine katılma döneminde, sahibi olduğu ortaklık payı ve pay senetlerinin izlenerek takip edildiği hesaba verilen isimdir.

İştirakler, tam ve dar mükelleflerin sahip oldukları anonim şirketlerin hisse senetleri, limited şirketlere ait ortaklık payları ile iş ortaklıkları, ortaklara ait ortaklık payları olarak tanımlanırlar. İştirakler hesabı, bir ortaklıktaki en fazla %50 oranında olan sermaye payları veya oy haklarının izlenmesinde kullanılır.

Unutmamak gerekir ki, iştirak edilen ortaklıklarda iştirak ilişkisinden bahsedebilmek için sermaye payı dikkate alınmaksızın sahip olunan oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en az %10 oranında bulunması gerekir. Sermaye taahhüdünde bulunulduğunda veya hisse senedi edinildiğinde hesaba borç kaydedilirken, elden çıkarılmalarında alacak olarak kaydedilir.

Kurumların, tam mükellefiyete dahil diğer bir kurumun sermayesine ortaklıklardan elde edilen Kazançlar Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca belirlenen istisnalar kapsamında kurumlar vergisinden istisnadır.

İstisnanın temel amacı kurumların mali yapılarının güçlendirilmesinin teşviki olduğundan, ekonomik açıdan firmalara ilave imkân sağlamayan işlemler istisna kapsamı dışında kalır. Ortaklık hisseleri satış kazancı istisnasının düzenleniş amacı gereği, istisnadan yararlanılabilmesi için yapılan satışın kurumun mali yapısını güçlendirecek mahiyette olması gerekir.

İştiraklerin, satışından elde edilen kazanç ise Kurumlar Vergisi’ne dahildir. Katılım için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda veya hisse senedi alımı yapıldığında borç, elden çıkarıldığında ise alacak olarak iştirakler hesabına kaydı yapılır. Bu Hesabın kalanı mevcut ortaklıkların tutarını gösterir.

Sermayeye eklenme işleminin gerçekleşmesi satışın yapıldığı seneyi izleyen ikinci takvim senesinin sonuna kadar şarttır. Bu zaman içerisinde sermayeye eklenmeyen kazanç kısmı için uygulanan istisna sebebiyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler zayi olmuş sayılır.

Menkul kıymet ticareti ile ilgilenen kurumların bu sebeple ellerinde bulundurdukları değerlerin satışından gelen kazançların istisna kapsamı dışında olduğu ise hükme bağlanmıştır. İstisna uygulaması ile ekonomik kaynakların daha etkin bir şekilde kullanılması, kurumların mali bünyelerinin güçlendirilmesi amaçlanır, düzenleme kurumlara ciddi vergi avantajı sağlar.

Hem sizin hem de iştiraklerinizin hayatını kolaylaştıracak çözümler sunan Paraşüt, ön muhasebe yönetiminiz ve e-dönüşüm sürecinizde yanınızda. Kolay arayüzü, rahat kullanımı ile finansal operasyonlarınıza daha az zaman harcar, işinize daha fazla odaklanabilirsiniz. Nasıl mı?

Aşağıdaki butona tıklayarak hemen şimdi ücretsiz hesap oluşturun, Paraşüt'ün ayrıcalıklı dünyasını keşfetmeye başlayın. Üstelik kredi kartı bilgisi bile girmeden!