Fiyat farkı faturası muhasebe kaydı nasıl yapılır?

Ticari hayatta, özellikle cari hesabı bulunan iki işletme arasında sıklıkla kullanılan belgelerden biri olan fiyat farkı faturasıyla ilgili detaylı bilgiyi ve fiyat farkı muhasebe kaydı nasıl yapılır sorusunun cevabını, blog yazımızda sizin için derledik.

Fiyat farkı faturası, daha önce kesilmiş bir faturadaki tutarın sonradan değişmesi durumunda düzenlenen ek bir faturadır. Bu değişim; maliyet artışı, kur farkı, sözleşmeye bağlı fiyat güncellemesi veya satış şartlarındaki değişikliklerden kaynaklanabilir.

Örneğin bir işletme bir ürünü belirli bir fiyat üzerinden satmış olabilir. Ancak sonradan:

• maliyet artışı
• döviz kuru değişimi
• sözleşmeye bağlı fiyat güncellemesi
• enflasyon farkı

gibi nedenlerle satış tutarı değişebilir. Bu durumda ortaya çıkan fark tutarı için fiyat farkı faturası düzenlenir. Fiyat farkı faturası, ticari hayatın doğal bir parçasıdır ve muhasebe kayıtlarında matrah değişimi olarak değerlendirilir. Bu nedenle hem gelir tablosu hem de KDV beyannamesi üzerinde etkisi bulunur. Faturalar hakkında daha temel bilgilere ihtiyaç duyarsanız Fatura nedir? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Fiyat farkını, iki şirket arasındaki alım-satım işlemi ardından, faturalanan ürün ya da hizmetlerin fiyatlarında masraf, komisyon giderleri, kur farkı, anlaşma değişikliği gibi nedenlerle ortaya çıkan ücret farkı olarak tanımlayabiliriz. Faturanın bu gibi sebepler ile eksik ya da fazla kesilmesi halinde, buna bağlı olarak tekrar ödeme yapılması veya alınması gerektiğinde ise fiyat farkı faturası hazırlanır.

Fiyat farkı ortaya çıktığında takip edilmesi gereken bazı püf noktaları bulunur.

• Fiyat farkının, içinde bulunulan dönemde alıcı ya da satıcı taraf üzerinden faturalandırılması gerekir. Ayrıca fiyat farkı faturasında KDV de faturaya işlenmelidir.
• Fiyat farkı faturasının, faturaya konu olan mal ya da hizmetin KDV oranına göre oluşturulması gerekir. Örneğin gıda gibi indirimli oran uygulanan mallar için KDV oranı %10’dur, genel oran ise %20’dir. Fiyat farkı faturasında ilgili orana yer verilmelidir. Fiyat farkı ödenmesi gereken ürün istisnai olarak KDV’den muafsa fiyat farkı faturasında da KDV’ye yer verilmez.
• Önemli püf noktalarından bir diğeri ise bu tür faturanın oluşturulması sırasında mal veya hizmete ilişkin asıl faturaya atıfta bulunulmasıdır. İleride faturalara yönelik bir sorun yaşanmaması adına sağlıklı olan yöntem budur ve böylece maliye uzmanları ya da vergi memurları asıl üsünü tespit ederek faturaları kolaylıkla eşleştirebilir.

Fiyat farkı konusu son tüketici ile yapılan bir işlem ise aşamalar bir miktar farklılaşabilir. Fiyat farkı tüketicinin aleyhine ise satıcının fiyat farkı faturası düzenlemesi gerekir; fakat fark tüketicinin lehine ise tüketici gider pusulası yoluyla fark iadesi yapmalı ve ayrıca farka uygulanacak olan KDV indirimi de uygulanmalıdır.

Fiyat farkı faturası genellikle ticari işlemlerde ortaya çıkan fiyat değişimlerini muhasebe kayıtlarına doğru şekilde yansıtmak için düzenlenir.

Başlıca nedenler şunlardır:

1. Maliyet artışları
Satıcı, ürün tesliminden sonra artan maliyetleri müşteriye yansıtabilir.

2. Kur farkı oluşması
Döviz cinsinden yapılan satışlarda ödeme tarihi ile fatura tarihi arasında kur farkı oluşabilir.

3. Sözleşmeye bağlı fiyat güncellemeleri
Özellikle uzun vadeli projelerde fiyat farkı sözleşme şartlarına göre sonradan hesaplanabilir.

4. Enflasyon veya fiyat güncellemesi
Uzun süreli teslimat süreçlerinde fiyat revizyonu yapılabilir.

5. Ciro primi veya iskonto düzenlemeleri
Satış hacmine bağlı olarak prim veya ek ödeme yapılabilir.

Bu tür durumlarda fiyat farkı faturası, işlemin mali boyutunun doğru şekilde kaydedilmesini sağlar.

Fiyat farkı faturası düzenlerken hem vergi mevzuatına hem de muhasebe kayıtlarına uygun hareket edilmesi gerekir.

Dikkat edilmesi gereken temel noktalar şunlardır:

• Fiyat farkı faturası ilk faturaya referans verilerek düzenlenmelidir.
• Fatura açıklamasında “fiyat farkı”, “kur farkı”, “maliyet farkı” gibi açıklamalar yer almalıdır.
• KDV oranı genellikle ilk faturadaki KDV oranı ile aynı olur.
• Muhasebe kaydı yapılırken Tek Düzen Hesap Planı kullanılmalıdır.
• Fiyat farkı faturası KDV beyannamesine dahil edilir.
• İşlem e-fatura kapsamında ise elektronik belge olarak düzenlenmelidir.

Elektronik belge sistemleri hakkında daha detaylı bilgi için e-Fatura nedir? Ne işe yarar? yazımıza göz atabilirsiniz.

 

Muhasebe fiyat farkı nedir?

Yazımızın başlarında bahsettiğimiz gibi, karşılıklı çalışan ticari şirketlerin satış sonrası yaşadığı bir sorun da fiyat farkı faturasıdır. Fiyat farkı faturası, düzenlenen faturanın eksik veya fazla kesilmesi sonucunda yeniden ücretlendirilmesi gereken durumlarda hazırlanmasıdır. "Fiyat farkı faturaları nasıl muhasebeleştirilir?" diye merak edenler için detaylı bahsedelim.

Fiyat farkı faturası, KDV ile de ilintili olduğu için, faturanın bu konuya önem vererek hazırlanması tavsiye edilir.

 

KDV Kanunu’nda Fiyat Farkı

KDV Kanunu'nun 35. maddesinde de fiyat farkları "Malların iade edilmesi, işlemin gerçekleşmemesi, işlemden vazgeçilmesi veya sair sebeplerle matrahta değişiklik vukubulduğu hallerde, vergiye tabi işlemleri yapmış olan mükellef bunlar için borçlandığı vergiyi, bu işlemlere muhatap olan mükellef ise indirme hakkı bulunan vergiyi değişikliğin mahiyetine uygun şekilde ve değişikliğin vukubulduğu dönem içinde düzeltir. Şu kadar ki, iade olunan malların fiilen işletmeye girmiş olması ve bu girişin defter kayıtları ile beyannamede gösterilmesi şarttır." şeklinde aktarılmıştır.

"Fiyat farkı faturası KDV beyannamesinde nerede gösterilir?" sorusunun yanıtını da verelim. GİB tarafından açıklanan bilgilere göre, müşterilerinize düzenlediğiniz satış faturalarına istinaden, size düzenlenen fiyat farkı faturalarında hesaplanan KDV nin, 1 no.lu KDV beyannamesinin indirimler kulakçığının indirimler tablosundaki 103 no.lu satıra kaydedilerek indirim konusu yapılabilir.

Fiyat farkı, yukarıdaki maddenin “...sair sebeplerle matrahta değişiklik vukubulduğu hallerde” kısmından hareketle vergiye tabi tutarın (matrah) değişikliği olarak ele alınır. Buna göre fiyat farkı muhasebe kaydı nasıl yapılır, gelin birlikte inceleyelim.

Fiyat farkı faturalarının muhasebe kayıtları işlem türüne göre değişir. En yaygın üç senaryo şunlardır:

• satış fiyat farkı faturası
• alış fiyat farkı faturası
• kur farkı faturası

Bu işlemlerde kullanılan muhasebe hesapları genellikle Tek Düzen Hesap Planı kapsamında belirlenir.

 

Fiyat farkı faturasında kullanılan muhasebe hesapları

 

Satış fiyat farkı faturası muhasebe kaydı (satıcı açısından)

Satıcı tarafından düzenlenen fiyat farkı faturası ek satış geliri olarak muhasebeleştirilir.
 

Örnek senaryo:

• Fiyat farkı: 10.000 TL
• KDV oranı: %20

 

Yevmiye kaydı

Bu kayıtla birlikte fiyat farkı tutarı satış gelirlerine eklenmiş olur.

 

Alış fiyat farkı faturası muhasebe kaydı (alıcı açısından)

Alıcı açısından fiyat farkı faturası maliyet artışı olarak muhasebeleştirilir.
 

Örnek senaryo:

• Fiyat farkı: 10.000 TL
• KDV oranı: %20

 

Yevmiye kaydı

Bu kayıt ile fiyat farkı ilgili malın maliyetine eklenir.

 

Kur farkı faturasının muhasebeleştirilmesi

Dövizli işlemlerde ödeme tarihi ile fatura tarihi arasında oluşan kur değişimi kur farkı faturası ile muhasebeleştirilir.
 

Kur farkı faturası genellikle şu durumlarda ortaya çıkar:

• döviz kurunun yükselmesi
• ödeme tarihinin gecikmesi
• dövizli satış sözleşmeleri

Kur farkı faturaları da diğer fiyat farkı faturaları gibi KDV’ye tabidir. Vergi uygulamalarına ilişkin güncel düzenlemeler Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanmaktadır.

Alış faturası muhasebe kaydı nasıl yapılır bir örnek üzerinden inceleyelim:

Alıcı işletme, ürünü satın aldığı esnada satıcı faturada ürün fiyatını 110₺ + KDV yerine 100₺ olarak hazırlarsa, satışı yapan işletmenin ayrıca fiyat farkı faturası düzenlemesi gerekir. Bu işlemlere ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olur. Faturanın oluşturulması ve muhasebe kaydı sırasında “Gerekçem” notuyla satış işlemi sırasındaki fiyat karışıklığının belirtilmesi gerekir.

Alış işleminin kaydı

153.01 Yurt içi satışlar 100,00 
191.18 Hesaplanan KDV 20,00

320.01 XXYY Ltd. Şti. 120,00

Fiyat farkının kaydı

153.02 Fiyat Farkı Hes. 10,00 191.18 İndirilecek KDV 2,00

320.01 XXYY Ltd. Şti. 12,00

Fiyat farkının muhasebeleştirilmesi

320. Satıcılar Hes. 12,00

153.90 T.Mal Alış İade 10,00 391.46 Alış İade Hes. KDV 2,00

Satış faturası muhasebe kaydı nasıl yapılır, bir diğer örnekle açıklayalım:

Satıcı işletme, ürünün satışı esnasında faturayı oluştururken ürün fiyatını 100₺ + KDV yerine 110₺ olarak hazırlarsa, satışı yapan işletmenin ayrıca fiyat farkı faturası düzenlemesi gerekir. Bu işlemlere ilişkin muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olur.

Satın alma fiyat farkı faturası muhasebe kaydı ve faturanın oluşturulması sırasında “Gerekçem” notuyla satış işlemi sırasındaki fiyat karışıklığının belirtilmesi gerekir.

Satış işleminin kaydı (KDV oranı %20 olarak hesaplanmıştır.)

120.01 Yurt içi satışlar 110,00 
600.18 Hesaplanan KDV 22,00

391.18 XXYY Ltd. Şti 132,00

Fiyat farkının kaydı

600.20 Fiyat Farkı 10,00 391.18 Hesaplanan KDV 2.00

120.01 XXYY Ltd. Şti 12.00

Fiyat farkının muhasebeleştirilmesi

612.02 Fiyat Farkı Hes. 10,00 191.46 Satış Ek KDV Hes. 2,00

120.01 Alıcılar Hes. 12.00

Fiyat farkı faturalarında KDV uygulaması genellikle ilk satış işlemi ile aynı şekilde uygulanır.

 

Temel kural

İlk faturada hangi KDV oranı uygulanmışsa fiyat farkı faturasında da aynı oran uygulanır.

 

Fiyat farkı faturalarında vergi uygulaması

Tevkifat uygulanıp uygulanmayacağı ise yapılan işlemin türüne bağlıdır.

Fiyat farkı faturalarının, faturanın oluşturulduğu dönem ile aynı dönemde kesilmesi gerektiğini yeniden hatırlatalım. Ayrıca vergilendirme dönemleri ve KDV oranı bakımından sorun yaşanmaması adına asıl mal veya hizmetin faturasında, fiyat farkının nasıl oluştuğunu açıklayarak doğru KDV oranı ile düzenleme yapılması gerektiğinin tekrar altını çizelim.

Fiyat farkı faturalarıyla ilgili kritik bilgiler şu şekilde özetlenebilir:

• Fiyat farkı faturası, ilk faturadaki bedelin sonradan değişmesi durumunda düzenlenir.
• Genellikle kur farkı, maliyet artışı veya sözleşme güncellemesi nedeniyle kesilir.
• KDV oranı çoğunlukla ilk faturadaki oran ile aynıdır.
• Muhasebe kaydı yapılırken Tek Düzen Hesap Planı kullanılır.
• Fiyat farkı faturası KDV beyannamesine dahil edilir.
• e-belge mükellefleri için faturalar e-Fatura veya e-Arşiv olarak düzenlenebilir.

Günümüzde fiyat farkı faturaları çoğunlukla elektronik belge sistemleri üzerinden düzenlenmektedir.
 

e-Fatura veya e-Arşiv sisteminde fiyat farkı faturası kesme süreci genellikle şu adımlardan oluşur:

1. İlk faturaya referans verilir
2. Fatura açıklamasına “fiyat farkı” ifadesi eklenir
3. Fiyat farkı tutarı girilir
4. KDV oranı uygulanır
5. Fatura elektronik olarak gönderilir

Elektronik belgeler ve muhasebe süreçleri hakkında daha kapsamlı bilgi için ön muhasebe nedir başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz. Ön muhasebe programları bu süreçlerin daha hızlı ve hatasız yürütülmesine yardımcı olur. Örneğin Paraşüt gibi bulut tabanlı sistemlerde fiyat farkı faturaları kolayca oluşturulabilir ve muhasebe kayıtları otomatik olarak takip edilebilir.

Fiyat farkı faturası ile standart satış faturası bazı yönlerden farklıdır.

Bu nedenle fiyat farkı faturası genellikle mevcut bir faturanın tamamlayıcı belgesi olarak değerlendirilir.

Amaç: Daha önce kesilen bir faturada ortaya çıkan fiyat değişimini kayıt altına almak için düzenlenir. Eksik kesilen faturayı tamamlamak veya fazla tahsil edilen tutarı iade etmek amacıyla kullanılabilir.

KDV uygulaması: Fiyat farkı faturasında uygulanacak KDV oranı, genellikle ilk satış işleminde kullanılan oranla aynıdır. Örneğin ilk faturada %20 KDV uygulanmışsa fiyat farkı faturasında da aynı oran kullanılır.

Nasıl kesilir: Fiyat farkı faturası e-Fatura veya e-Arşiv olarak düzenlenebilir. Fatura açıklamasında, işlemle ilişkilendirme yapılabilmesi için ilk faturanın tarih ve numarasına atıf yapılması önerilir.

Kim düzenler: Fiyat farkı faturası, farktan lehine sonuç doğan taraf tarafından kesilir. Örneğin satıcı faturayı eksik kesmişse satıcı fiyat farkı faturası düzenler.
 

Kullanım alanları:
Genellikle aşağıdaki durumlarda düzenlenir:

• kur farkı oluşması
• maliyet veya nakliye artışı
• sözleşmeye bağlı fiyat güncellemeleri
• satış sırasında yapılan fiyat hataları

İşletmeler için önemi:
Fiyat farkı faturaları, ticari işlemlerin gerçek tutarının muhasebe kayıtlarına doğru şekilde yansımasını sağlar ve işletmelerin vergi mevzuatına uyumlu hareket etmesine yardımcı olur.

Faturası kesilen mal veya hizmetin fiyatlarında çeşitli nedenlerden ötürü artış ya da indirim oluşabilir. Bu farklar cari hesaplara da kaydedilir. Bu durumda satış işleminden doğan fiyat farkı alış gelirini azaltabilir. Bu fiyat farklı faturaları belli detaylar dışında diğer fatura türleri ile aynıdır. Verilen bu faturalarda, ilgili faturanın satırları satın alım faturaları ile bağlantılanır.

Söz konusu alım faturasının satırları, meblağ ve miktar bilgileri haricinde fiyat farkı faturasına aktarılabilmektedir. Fiyat farkı ile bağlantılı faturalara da fiyat farkı tutarı eklenir. Envanter raporları ve maliyet analizi sırasında dağıtılan bu fiyat farkları listelenerek kar ve zarar hesaplamalarında göz önünde bulundurulur. Paraşüt fatura takip programıyla siz de zamandan tasarruf edebilir, fiyat farkı gibi detay faturaları kolayca kesmek için de ön muhasebe programı kullanabilirsiniz.