Geçici vergi nedir? Nasıl hesaplanır?

Geçici Vergi halk arasında peşin vergi olarak da bilinir. Teknik tanımını yapacak olursak; ticari kazanç sahipleri (basit usulde vergilendirilenler hariç), serbest meslek erbabı ve kurumlar vergisi mükelleflerinin cari vergilendirme dönemlerinin Gelir ve Kurumlar Vergisi’ne mahsuben üçer aylık kazançları üzerinden hesaplanarak ödenen bir peşin vergi uygulamasıdır. 

Daha pratik bir tanımlama ile Geçici Vergi, Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi için tüm yılın kar/zarar hesaplamalarının tek seferde yapılması beklenmeden üçer aylık dönemlerde elde edilen kazancın vergisinin önden tahsil edilmesi amacıyla getirilmiştir. Bu nedenle peşin vergi olarak bilinir. 

Geçici Vergi hesaplamasında, mükelleflerin üçer aylık dönemlerde kar/zarar durumu kümülatif olarak (yıl başından ilgili dönemin sonuna kadar) hesaplanır. 

Bir önceki dönem hesaplanan Geçici Vergi tutarı beyannamede düşülür. Böylece sadece bir önceki döneme ilave olarak elde edilen kar üzerinden vergi tahakkuk eder.

Her vergi türünde olduğu gibi geçici verginin de beyan edilmesi gerekir.

Geçici vergi beyannamesi; mükelleflerin üçer aylık dönemlerde elde ettikleri kâr veya zarar üzerinden hesapladıkları geçici vergiyi beyan ettikleri belgedir. Mükellefler tarafından dönem sonunda vergi dairesine sunulur ve kâr üzerinden hesaplanan geçici verginin ödenmesini sağlar.

2025 Gelir Vergisi mükellefleri ve Kurumlar Vergisi mükellefleri için farklı geçici vergi oranı uygulamaları söz konusudur. Oranları aşağıdaki tabloda görebilirsiniz.

Mükelleflerin durumlarına göre geçici vergi beyannamelerine aşağıdaki belgeleri eklemeleri gerekir:

• Kurumlar vergisi mükellefleri ve bilanço defteri tutan mükelleflerin gelir tablosu eklemesi gerekir.
• İşletme defteri tutmakla yükümlü mükelleflerin beyannamelerine hesap özeti eklemeleri gerekir.
• Serbest meslek kazanç defteri tutan mükelleflerin ise beyannamelerine serbest meslek kazancı bildirimi eklemeleri gerekir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığının internet sitesinde yer alan duyuruya göre, 2025 yılı için geçici vergi beyanname verme ve ödeme zamanlarını tabloda inceleyebilirsiniz.

Dördüncü dönem (Ekim–Aralık) için geçici vergi beyan edilmez. Çünkü yıl sonunda zaten nihai gelir/kurumlar vergisi beyanı yapılır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 120. maddesine göre, geçmiş dönemlere ait geçici verginin %10’u aşan bir tutarda eksik beyan edilmesi durumunda, eksik beyan edilen kısım re'sen veya ikmalen tarh edilir. Bu durumda vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi uygulanır. Mahsup süresi geçtikten sonra kesinleşen geçici vergiler terkin edilse de, faiz ve cezalar tahsil edilir. %10’luk yanılma payı, beyan edilmesi gereken geçici vergi matrahı üzerinden hesaplanır.

Mükelleflerin gelir vergisi beyannamelerinde veya kurumlar vergisi beyannamelerinde tabi olduğu istisna ve indirim uygulamaları, geçici vergi için de geçerlidir.

Yani geçici vergi beyannameleri için söz konusu istisna ve indirimler gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin gelir ve kurumlar vergisi kazanç beyannamelerine dayanır.

Geçici vergiye tabi kazançlar arasında yer alan kazançları şöyle listeleyebiliriz:

• Ticari faaliyetlerden elde edilen kazançlar
• Serbest meslek gelirleri
• Kurumlar vergisi mükelleflerinin kazançları
• Gerçek usulde ticari kazanç elde edenlerin gelirleri

Bu kazançları ise şöyle sıralayabiliriz:

• Zirai kazançlar 
• Ücret, menkul ve gayrimenkul sermaye iradı 
• Diğer kazanç ve iratlar 
• Değer artış kazançları
• Arızi kazançlar

Yukarıdaki tabloda detaylarıyla görebileceğiniz gibi, yıl içinde üç geçici vergi dönemi bulunur.

Her bir geçici vergi beyannamesi 3 aylık dönemi izleyen 2. ayın 17. günü akşamı verilir.

Geçici vergi dönemleri 2025 yılı için 17 Mayıs, 17 Ağustos, 17 Kasım olarak planlanmıştır.

Geçici vergi dönemleri arasından 4.vergilendirme dönemi; 26 Ekim 2021 tarihli ve 31639 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 7338 sayılı Kanunla, 2022 yılı vergilendirme dönemine ilişkin verilecek beyannamelerden itibaren uygulanmak üzere kaldırılmıştır.

Geçici Vergi kazancınız üzerinden ödeyeceğiniz verginin sizden üçer aylık dönemlerde parça parça tahsil edilmesidir. Yani Gelir/Kurumlar Vergisi dışında ayrıca ödenen bir vergi değildir.

Ödediğiniz Geçici Vergiler yıl sonunda Gelir Vergisi mükellefi iseniz takip eden yılın Mart ayında vereceğiniz Gelir Vergisi Beyannamesi’nden, Kurumlar Vergisi mükellefi iseniz takip eden yılın Nisan ayında vereceğiniz Kurumlar Vergisi Beyannamesi’nden mahsup edilir.

Geçici vergiye tabi olmayan mükellefleri şu şekilde gruplandırabiliriz:

• Adi ortaklıklar, kollektif şirketler ve adi komandit şirketler 
• Basit usulde vergilendirilen gelir vergisi mükellefleri
• Tasfiye dönemlerindeki kurumlar vergisi mükellefleri 
• Yıllara sâri inşaat (yapimi bir takvim yılını aşan taahhut isleri) ve onarma işi yapanlar
• Ücret geliri elde edenler
• Menkul ve gayrimenkul sermaye iradı sahipleri
• Zirai kazanç sahipleri
• Diğer kazanç ve irat elde edenler
• Kazançları vergiden istisna edilen serbest meslek erbabı ile noterlik görevini ifa ile mükellef olanlar

Uygulama örnekleri ile Geçici Vergi'nin nasıl hesaplanacağını inceleyelim. Yukarıda da belirttiğimiz gibi Geçici Vergi kümülatif olarak hesaplanıp, önceki dönemde hesaplanan Geçici Vergi tutarları düşülür, böylece sadece son dönemde ilave elde edilen gelir vergilendirilmiş olur. Daha pratik olması için örneklerimizde 3 aylık dönemlerin karlarını ayrı ayrı göstereceğiz.

Örnek 1 

Gelir Vergisi mükellefi olan Bay A'nın 2023 yılı içerisinde elde ettiği karlar dönemler itibarıyla aşağıdaki gibidir:

Ocak-Şubat-Mart -> 1.500 TL Nisan-Mayıs-Haziran -> 2.000 TL Temmuz-Ağustos-Eylül -> 1.500 TL Ekim-Kasım- Aralık -> 2.500 TL

Geçici Vergi uygulaması olmasaydı, Bay A yıl içerisinde elde ettiği toplam kazanç üzerinden (7.500 TL) Mart ayında Gelir Vergisi Beyannamesi verecek ve 1.125 TL Gelir Vergisi ödeyecekti. Ancak Geçici Gelir Vergisi uygulaması ile Bay A, her 3 aylık dönem için ayrı ayrı kar beyan edecek ve bu 4 beyanda ödediği tutarları Mart ayı Yıllık Gelir Vergisi beyanında mahsup edecektir.

Ocak-Şubat-Mart:1.500 TL Kar -> 1.500 x 0,15 = 225 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Nisan-Mayıs- Haziran: 2.000 TL Kar -> 2.000 x 0,15 = 300 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Temmuz-Ağustos- Eylül: 1.500 TL Kar-> 1.500 x 0,15 = 225 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Ekim-Kasım- Aralık: 2.500 TL Kar -> 2.500 x 0,15 = 375 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi

Bay A’nın tüm yıl toplam elde ettiği toplam kazanç: 1.500 + 2.000 + 1.500 + 2.500 = 7.500 TL'dir. İlk vergi dilimine tekabül etmekte ve %15 Gelir Vergisi oranına göre Gelir Vergisi hesaplanacaktır.

7.500 TL Yıllık Kar x 0,15 = 1.125 TL Gelir Vergisi tahakkuk edecektir. Bay A daha önce Geçici Vergi dönemleri içerisinde 225 TL+ 300 TL+ 225 TL+ 375 TL = 1.125 TL yıl içerisinde parça parça hesaplayıp, beyan ettiği ve ödediği için yıl sonunda herhangi bir vergi ödemesi oluşmayacaktır.

Geçici Vergi ödendiği taktirde Yıllık Gelir Vergisi’nden mahsup edilir, ödenmeyen Geçici Vergiler yıllık Gelir Vergisi beyannamesinden düşülmez ve ödenmediği süre için gecikme zammı uygulanır.

Örnekten de anlaşılacağı üzere Geçici Vergi ilave bir vergi yükü değildir, kamunun Gelir ve Kurumlar Vergisinde ileride alacağı vergiyi önden hesaplatıp tahsil etmesine dayanır.

Gelir Vergisi için Gelir arttıkça Gelir Vergisi oranları arttığından Mart ayında verilen yıllık beyannamede %15 diliminin üzerinde kazanç elde edildiği durumlarda ödenen Geçici Vergiler mahsup edildikten sonra kalan kısım için bir ödeme oluşacaktır. Buna benzer bir durumu örnek ile açıklayalım:

Örnek 2

Bay B'nin üçer aylık dönemler itibariyle elde ettiği kazançlar ve hesaplanan Geçici Vergi tutarları aşağıdaki gibidir.

Ocak-Şubat-Mart: 4.500 TL Kar -> 4500 x 0,15 = 675 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Nisan-Mayıs- Haziran: 4.500 TL Kar -> 4.500 x 0,15 = 675 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Temmuz-Ağustos- Eylül:9.000 TL Kar -> 9.000 x 0,15 = 1.350 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Ekim-Kasım- Aralık:12.000 TL Kar -> 12.000 x 0,15 = 1.800 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi

Yıl içerisinde toplam 4.500 TL Geçici Gelir Vergisi hesaplanmıştır. Yıl içerisinde toplam elde ettiği kar 30.000 TL olan Bay A Mart ayında Gelir Vergisini beyan ettiğinde 24.000 TL’ye kadar olan kazançları için %15, 24.000TL üzerindeki kazançları %20 olan Gelir Vergisi dilimine tekabül edeceğinden 30.000 TL için ödemesi gereken Gelir Vergisi 4.800 TL olacaktır. Bay B yıl içerisinde ödediği 4.500 TL'yi mahsup ederek Mart ayında vereceği Gelir Vergisi beyannamesinden kendisine 300 TL ödeme çıkacaktır ( 4.800- 4.500 TL).

Örnek 3

ABC Limited Şirketi'nin B'nin üçer aylık dönemler itibariyle elde ettiği kazançlar ve hesaplanan Geçici Vergi tutarları aşağıdaki gibidir.

Ocak-Şubat-Mart: 12.000 TL Kar ->12.000 x 0,25 = 3.000 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Nisan-Mayıs- Haziran:10.000TL Kar -> 10.000 x 0,25 = 2.500TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Temmuz-Ağustos- Eylül: 8.000 TL Kar -> 8.000 x 0,25 = 2.000 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi Ekim-Kasım- Aralık: 5.000 TL Kar ->5000 x 0,25 = 1.250 TL Ödenmesi Gereken Geçici Gelir Vergisi

ABC Limited Şirketi 4 Geçici Vergi tahakkukunu ödediği taktirde yıl sonunda bu ödediği tutarları Kurumlar Vergisi hesaplamasında mahsup edebilecektir.

Yıllık toplam karı 35.000 TL olan ABC Limited Şirketi'nin ödemesi gereken Kurumlar Vergisi 8.750 TL'dir ( 35000 x 0,25 ). Yıl içerisinde tahakkuk eden tüm Geçici Kurumlar Vergisi tahakkuklarını ödediği taktirde ABC Limited Şirketine takip eden yılın Nisan ayında verdiği Kurumlar Vergisi beyannamesinde ödeme çıkmayacaktır.

3.000 + 2.500 + 2.000 + 1.250 = 8.750 TL 
35.000TL x 0,25 = 8.750 TL.
 

Kurumlar Vergisi beyannamesinde ödemesi gereken tutar: 8.750 TL - 8.750 TL = 0 TL

Geçici vergi hesaplaması mali müşavirler tarafından yapılarak mükelleflere iletilir. Yine de ödeme ihtimaliniz olan geçici vergi tutarını hesaplamak için gelir gider takibinizi düzenli tutmanız gerekir.

Günlük koşturmanız içerisinde bu zorlu bir görev olsa da Paraşüt ile gelir giderlerinizi düzenli takip etmeniz ve karlılık oranınızı istediğiniz an görmeniz mümkün. Tek yapmanız gereken Paraşüt'ü 14 gün ücretsiz denemek ve memnun kalırsanız aboneliğinizi başlatmak!

Geçici vergi beyannamesi, kurumlar vergisi ve gelir vergisi mükelleflerinin üçer aylık kazançlarını beyan ettikleri bir bildirim formudur. Bu beyanname, her geçici vergi dönemi sonunda hazırlanır ve takip eden ayın 17. günü akşamına kadar elektronik ortamda gönderilir. Beyan süreci, mükellefin ilgili döneme ait gelir/gider hesaplamasını yapması, buna göre matrah belirlemesi ve Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) sistemi üzerinden beyannamenin gönderilmesi adımlarını içerir.

Geçici vergi ödemeleri, beyannamenin verilmesinin ardından aynı süre içinde, yani her dönemin 17. gününe kadar yapılmalıdır. Ödeme yöntemleri şunlardır:

• İnteraktif Vergi Dairesi (ivd.gib.gov.tr) üzerinden kredi kartı veya banka hesabı ile ödeme
• Anlaşmalı bankalar üzerinden online ya da şube aracılığıyla ödeme
• GİB mobil uygulaması üzerinden hızlı ödeme
• Vergi dairesi veznelerinden nakit ya da EFT/havale ile ödeme

Geçici verginin zamanında beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi durumunda çeşitli yaptırımlar uygulanır:

• Geç beyan durumunda özel usulsüzlük cezası kesilir.
• Zamanında ödenmeyen vergi için günlük bazda gecikme faizi (gecikme zammı) uygulanır.
• Eksik beyan veya hatalı beyan durumunda vergi ziyaı cezası kesilebilir.

Bu cezalar, mükellefin durumuna ve ihlalin niteliğine göre değişiklik gösterebilir. Cezaları azaltmak için pişmanlık hükümleri kapsamında beyan yapılabilir.

Geçici vergi, yıl sonunda hesaplanan nihai gelir/kurumlar vergisinden mahsup edilir. Yani yıl içinde ödenen geçici vergiler, yıllık beyanname ile bildirilen vergiye karşılık düşülür.

• Mahsup fazlası varsa iade talep edilebilir ya da diğer vergi borçlarına aktarılabilir.
• Mahsup işlemi sırasında, yıl içinde yapılan tüm geçici vergi ödemelerinin belgeleri beyannameye eklenmelidir.
• Kurumlar ve gelir vergisi beyannamesi üzerinden mahsup işlemi otomatik yapılır, ancak iade için ayrıca başvuru gerekir.