blog-hero-left-bg blog-hero-right-bg
İstisna haddini aşan serbest meslek kazançlarının vergilendirilmesi
Blog-hero
HUKUK/VERGİ

İstisna haddini aşan serbest meslek kazançlarının vergilendirilmesi

2020 yılında istisna kapsamında tutulan serbest meslek kazanç türlerini anlattığımız bu yazımızda örnek durumlar üzerinden giderek vergi hesaplamalarına yer verdik. Hangi durumların istisna kapsamında olduğuna ve nasıl bir hesaplama yapılması gerektiğine gelin, birlikte bakalım.

İsmail Kahraman, Mali Müşavir

Ortalama okuma süresi 7 dk

Vergi gelirleri, devletlerin kendi vatandaşlarına karşı sorumluluklarını yerine getirebilmesi için gelir sağlayanlardan alınan ve askeri, teknolojik, eğitim, ekonomik ve sosyal faaliyetler gibi yine devlet sınırlarının içinde yasayayanlara menfaat olarak dönmesi amaçlanan ve devletlerin bütçelerinde önemli ölçüde yer tutan gelir türlerindendir.

Devletlerin kendi iç hukukları özelinde birbirinden farklılık gösteren vergi uygulamaları bulunmaktadır. Bazı hallerde, uygulanan kanunların gelire konu işlemin ya da geliri sağlayan taraflara yönelik kısmen ya da tamamen uygulanmadığını görürüz.

Bu bazen ekonomik kalkınmayı desteklemek için, bazen spor faaliyetlerini artırmak için, bazen de kültürel ve sanat anlamında sosyal ihtiyaçların devamlılığını sağlamak için olabilir.

Bu yazımızda daha çok kültür ve sanat alanında elde edilen bir gelir türü hakkında gelişmelere vergisel yönden değineceğiz.

2019 yılında yapılan bir düzenlemeyle birlikte 2020 yılından başlamak üzere öncesinde tamamen istisna kapsamında tutulan serbest meslek kazanç türlerine bir sınırlandırma gelmiş ve vergilemenin nasıl olacağı bildirilmiştir.

Konunun biraz daha derinine inebilmek için önce, kazanç türüyle ilgili bazı kanun maddelerine göz atalım.

Türkiye’de gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine tabidir. Gelir bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır. (Gelir Vergisi Kanunu Madde 1)

Gelirin nasıl oluştuğuyla ilgili kanunda yazılı 7 unsur bulunmaktadır:

  • Ticari kazanç,
  • Zirai kazanç,
  • Ücretler,
  • Serbest meslek kazancı,
  • Gayrimenkul Sermaye iratları,
  • Menkul Sermaye İratları,
  • Diğer kazanç ve iratlar şeklindedir.

Gelir Vergisi Kanunu Madde 65 ile serbest meslek kazancı tarifi şöyle yapılmıştır:
“Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazancıdır. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanan ve ticari mahiyette olmayan işlerin işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.”

Gelir Vergisi Kanunu’nda muafiyet ve istisnaların anlatıldığı bölüm ise; Madde 18'de şöyle yer verilmiştir:
“Serbest meslek kazançlarında: Müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekar, bilgisayar programcısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman, makale, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karikatür, fotoğraf, film, video band, radyo ve televizyon senaryo ve oyun gibi eserlerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve videoda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisi’nden müstesnadır.”

"Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir. Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uygulanmasına engel teşkil etmez. Serbest meslek kazançları istisnasının, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.”

Daha sonra, 05 Aralık 2019 tarihinde 7194 sayılı kanun 10. maddesi ile bu maddede değişikliğe gidilmiş ve;
“Bu madde kapsamındaki kazançları toplamı 103’üncü maddede yazılı tarifenin dördüncü gelir diliminde yer alan tutarı aşanlar bu istisnadan faydalanamazlar. Bu durumda olanların, 94’üncü maddenin birinci fıkrası kapsamında tevkifat yapma yükümlülüğü yoktur.” ifadesi maddeye eklenmiştir.

Maddede belirtilen hüküm uyarınca, ilk olarak 2020 yılını kapsayan dönemden itibaren uygulanmaya başlayacak bu değişiklik ile serbest meslek mensubu kişi, bu türden gelirlerinin yıl içinde toplam tutarı beyan edilecek kazanca ulaşırsa diğer bir ifade ile istisna haddini aşarsa, gelir vergisi beyanına tabii olacaktır.

2020 yılı için istisna tutarı ne kadardır?

2020 yılında tarif edilen istisna tutarı 600.000 TL’ dir.

Yani Gelir Vergisi kanunu Madde 18 kapsamında serbest meslek kazancı sağlayanlara önceden tanınan sınırsız istisna 7194 sayılı kanunla birlikte sınırlandırılmış ve belirtilen vergi dilimini aşan tutarda kazancı bulunanların gelirlerinin tamamını Gelir Vergisi Kanunu Madde 103’de yer alan vergi dilimlerine göre hesaplanması gerekmekte olduğu anlatılmıştır. Aynı zamanda yıl içinde tevkifat yolu ile vergilendirilen kısımların hesaplanan vergi üzerinden indirilmesi mümkün kılındığı belirtilmiştir.

Buna göre 2020 yıl sonu itibarıyla 600.000 TL brüt kazancın altında olan ve G.V.K. Madde 18 kapsamında yer alan bir kazanca konu işlemin mensubu kişi, istisna kapsamında yer alırken 600.000 TL üzerinde brüt kazancı bulunan aynı türden işleme konu kazanca sahip serbest meslek mensubu bu istisnadan yararlanamayacak ve kazancının tamamı üzerinden gelir vergisi beyanında bulunacaktır.

İstisna haddini aşan serbest meslek kazancının vergi hesaplaması

Konuyu anlaşılabilir kılmak için aşağıda yer alan örneği inceleyebiliriz.

ÖRNEK: Yıl içinde telif hakları kapsamında kazancı bulunan bir yazar brüt 800.000 TL gelir elde etmiş olsun. Bu kişinin başka herhangi bir geliri ve yazarlık işiyle ilgili bir gideri olmadığını kabul edelim.

TOPLAM BRÜT KAZANÇ 800.000,00 TL
2020 YILI İÇİN İSTİSNA SINIRI 600.000,00 TL

Yıl içindeki kazancı 2020 yılı için bildirilen 600.000 TL'lik sınırı geçtiği için beyan edilmesi gerekecektir.
BEYAN EDİLECEK BRÜT KAZANÇ = 800.000,00

Yazarın yıl içinde elde etmiş olduğu brüt kazançlara kazancı sağladığı kurum tarafından zorunlu stopaj kesintisi uygulanmıştır. (G.V.K. 18. Madde Kapsamında değerlendirildiğinden %17 oranında)

YIL İÇİNDE KESİNTİ YOLUYLA ÖDENEN VERGİ = 136.000,00

İstisna haddi aşıldığı için Gelir Vergisi Kanunu Madde 103 kapsamında yer alan tarifeye göre vergi hesaplanacaktır. (G.V.K. madde:103) Gelir Vergisi Tarifesi)

1. dilim için 22.000 TL'ye kadar %15 3.300,00 TL
2. dilim için 49.000 TL'nin 22.000 TL'si için 3.300 TL, fazlası %20 5.400,00 TL
3. dilim için 120.000 TL'nin 49.000 TL'si için 8.700 TL, (ücret gelirlerinde 180.000 TL'nin 49.000 TL'si için 8.700 TL), fazlası %27 19.170,00 TL
4. dilim için 600.000 TL'nin 120.000 TL'si için 27.870 TL, (ücret gelirlerinde 600.000 TL'nin 180.000 TL'si için 44.070 TL), fazlası %35 168.000,00 TL
5. dilim için 600.000 TL'den fazlasının 600.000 TL'si için 195.870 TL, %40 80.000,00 TL
TOPLAM VERGİ 275.870,00
KESİNTİ YOLUYLA ÖDENEN VERGİ -136.000,00 TL
ÖDENECEK VERGİ 139.870,00 TL

Örnekte görüldüğü üzere 800.000TL brüt kazanç elde eden ve Gelir Vergisi Kanunu Madde 18 kapsamında gelir vergisinden müstesna tutulan serbest meslek mensubunun kazancının tamamı 7194 Sayılı Kanun ile birlikte yapılan değişikliğe göre 2020 yılı için 600.000TL istisna haddinin üstünde kalmış ve vergi hesaplaması 103. madde kapsamında yapılmıştır. Yıl içinde ödenen vergileri de hesaplanan vergiden mahsup edilmiştir.

Örneğimiz özelinde bazı notlar ise şu şekildedir;

  1. Yazar'ın mükellefiyet kaydı bulunmuyorsa 2021 Mart sonuna kadar beyanını eksiksiz yerine getirebilmek adına bağlı bulunduğu adres sınırlarındaki vergi dairesine bildirim yaparak mükellefiyet tesis ettirmesi gerekmektedir.

  2. Mükellefiyet tesis ettirmesine rağmen defter tutma, aylık, 3 aylık beyan verme gibi yükümlülükleri bulunmayacak. İlgili hesaplama yıl bitince yapılacaktır.

  3. İşin yapılması ile ilgili giderler indirim konusu yapılabilecek. (VUK ve G.V.K. usullerine uygun şekilde)

  4. İlgili senede istisna haddini aşmış olması sonraki yıllarda yararlanmasını engellemez.
article-cloud-right

Yeni çıkan yazılarımızdan haberdar olmak ister misiniz?