blog-hero-left-bg blog-hero-right-bg
Finansal kiralama sözleşmesi nedir? Hangi durumlarda kullanılır?
Blog-hero
HUKUK/VERGİ

Finansal kiralama sözleşmesi nedir? Hangi durumlarda kullanılır?

Finansal kiralama sözleşmelerinde dikkat edilmesi gereken tüm noktaları bu yazımda sizin için kaleme aldım. Keyifle okumanız dileğiyle...

Katharina S. Cihan AKYÜREK, Avukat

Ortalama okuma süresi 7 dk

Uygulamada ‘’leasing’’ olarak da bilinen finansal kiralama sistemi, tüm dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de sıklıkla şirketler tarafından tercih edilmektedir. Nitekim finansal kiralama sözleşmesinde, kiralayan temin ettiği bir malın zilyetliğini kira bedeli karşılığında kiracıya devrettiğinden ve taraflar sözleşme süresi sonunda kiracının, malın mülkiyetini satın alma hakkına sahip olacağını da kararlaştırabildiklerinden, bu imkan işletmeler için ekonomik açıdan önemli avantajlar sağlamaktadır.

Bu kapsamda 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanunu (“Kanun”) finansal kiralama sözleşmesini, “kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü bir kişiden veya bizzat kiracıdan satın aldığı veya başka suretle temin ettiği veya daha önce mülkiyetine geçirmiş bulunduğu bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında, kiracıya bırakmasını öngören sözleşme” olarak tanımlamaktadır.

Sözleşmenin Kurulması

Kanun uyarınca, finansal kiralama sözleşmesine “kiralayan” sıfatıyla ancak katılım bankaları, kalkınma ve yatırım bankaları ile finansal kiralama şirketleri taraf olabilmektedir.

Belirtmek gerekir ki, finansal kiralama sözleşmesine taşınır ve taşınmaz mallar, tek başına asli niteliğini koruyan her mal konu olabilir. Bununla birlikte bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshalarının da bu sözleşmenin konusunu oluşturabileceği düzenlenmiştir.

Finansal kiralama sözleşmesi, yazılı şekilde yapılır ve noterde düzenlenmesi aranmamaktadır. Bununla birlikte taşınmaz mallara ilişkin sözleşmeler taşınmazın bulunduğu tapu kütüğünün şerhler hanesine, kendilerine mahsus özel sicili bulunan taşınır mallara dair sözleşmeler bu malların kayıtlı oldukları sicile tescil ve şerh olunur ve kiralayan tarafından ayrıca Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliği’ne (“Birlik”) bildirilir. Diğer yandan, özel bir sicile kayıtlı olmayan taşınır mallara ilişkin sözleşmeler Birlik tarafından tutulacak özel sicile tescil edilir. Birlik tarafından tutulacak özel sicil herkese açıktır; sözleşmenin tarafı olmayan kişiler sicildeki bir kaydı bilmediğini ileri süremez.

Kiracı ve Kiralayanın Hak ve Borçları

Finansal kiralama sözleşmesi akdedilmesi üzerine, sözleşmenin tarafları karşılıklı olarak borçlar ve yükümlülükler üstlenmekte, Kanun uyarınca birtakım haklara sahip olmaktadır.

Finansal Kira Sözleşmesinde Kiracının Temel Hak ve Borçları

  • Kiracı finansal kiralama bedelini ödemekle yükümlüdür ve ödeme dönemleri finansal kiralama sözleşmesi ile belirlenir. Yurtdışından yapılacak kiralamalara ilişkin usul ve esasları Birlik belirler.
  • Kiracı, sözleşme süresince finansal kiralama konusu malın zilyedi olup, sözleşmenin amacına uygun olarak her türlü faydayı elde etme hakkına sahiptir.
  • Kiracı, finansal kiralama konusu malı sözleşmede öngörülen şart ve hükümlere göre itinayla kullanmak zorundadır.
  • Sözleşmede aksine hüküm yok ise kiracı, malın her türlü bakımından ve korunmasından sorumlu olup, bakım ve onarım masrafları kiracıya aittir.
  • Malın sigortalanması zorunludur ve sigorta primlerini kiracı öder. Malı kimin tarafından sigorta ettirileceği sözleşmede gösterilir.
  • Malın sözleşme süresi içinde hasar ve ziyaı sorumluluğu kiracıya aittir. Bu sorumluluk ödenen sigorta miktarının karşılanmayan kısmı ile sınırlıdır ve aşan kısım kiracı tarafından karşılanmak zorundadır.
  • Kiracının seçimi ve talebi üzerine üçüncü kişiden sağlanan malın ayıplı olmasından kiralayan sorumlu tutulamaz. Aynı hüküm, malın bizzat kiracıdan sağlanması hâlinde de uygulanır.
  • Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayana aittir. Ancak taraflar sözleşmede, sözleşme süresi sonunda kiracının, malın mülkiyetini satın alma hakkına sahip olacağını kararlaştırabilir.
  • Kiracı, kiracılık sıfatını veya sözleşmeden doğan hak veya yükümlülüklerini, kiralayandan yazılı izin almak kaydıyla devredebilir. Konut finansmanı kapsamında yapılan finansal kiralama işlemlerinde kiracı, kiralayana bilgi vermek, diğer finansal kiralama işlemlerinde ise sözleşmede hüküm bulunmak kaydıyla finansal kiralama konusu malın zilyetliğini bir başkasına devredebilir.

Finansal Kira Sözleşmesinde Kiralayanın Temel Hak ve Borçları

Kiralayan, finansal kiralama sözleşmesi ile kiralanan malın zilyetliğini kiracıya devretme borcu altındadır. Sözleşmede aksi düzenlenmedikçe, söz konusu malın sözleşme tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde kiracıya teslim edilmesi zorunludur. Kiralayan, kiralama konusu malın satıcısı veya imalatçısı ile zamanında sözleşme yapmadığı için mal kiracıya teslim edilemezse, Borçlar Kanunu’nun borçların ifa edilmemesi halinde karşı tarafın haklarını düzenleyen hükümleri uygulanır.

Sözleşme ile kiracıya kiralanan malı satın alma hakkı tanınabilir. Sözleşmede bu imkânın düzenlenmesi ve kiracıya tebligat yapılması koşuluyla, kiracının alım hakkını hakkın doğumundan itibaren otuz gün içinde kullanmaması veya malı kiralayana iade etmemesi halinde, kiralayan tek tarafı olarak malın mülkiyetinin kiracıya devri ile ilgili her türlü işlemi yapabilir.

Sözleşmede aksi öngörülmemişse kiralayan, malın mülkiyetini bir üçüncü kişiye devredemez. Sözleşmede bu yetkinin tanınması hâlinde, devir, ancak başka bir kiralayana yapılabilir. Devralan, sözleşme hükümlerine uymak zorundadır. Devrin kiracıya karşı geçerli olması onun haberdar edilmesine bağlıdır.

Sözleşmenin Sona Ermesi

Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça, sözleşme süresinin dolması, kiracının iflası, ölümü veya fiil ehliyetini kaybetmesi hâllerinde kendiliğinden sona erer. Sözleşmenin taraflarından her biri sürenin bitiminden en az üç ay önce bildirmek kaydıyla, mevcut veya yeni şartlar ile sözleşmenin uzatılmasını talep edebilir. Sözleşmenin uzatılması tarafların anlaşmasına bağlıdır.

Kiracının tasfiye sürecine girmesi veya tasfiyeye girmeksizin finansal kiralama konusu malın tahsis edildiği işletmesini tasfiye etmesi hâlinde, kiracının talebi üzerine sözleşmede aksine hüküm yoksa sözleşme, süresinden önce feshedilebilir.

Sözleşmenin ihlali ile ilgili olarak, kiralayan, finansal kiralama bedelini ödemede temerrüde düşen kiracıya verdiği otuz günlük süre içinde (alım hakkı tanındıysa bu süre en az altmış gündür) de bu bedelin ödenmemesi hâlinde, sözleşmeyi feshedebilir. Bir yıl içinde sözleşmede yer alan kira bedellerinden üçünü veya üst üste ikisini zamanında ödememesi nedeniyle ihtara muhatap olan kiracılarla yapılan sözleşmeler kiralayan tarafından feshedilebilir.

Benzer şekilde 6361 sayılı Kanun’da, taraflardan birinin sözleşmeye aykırı harekette bulunduğu hâllerde, bu aykırılık nedeniyle diğer tarafın sözleşmeyi devam ettirmesinin beklenemeyeceği durumlarda sözleşmenin feshedilebileceğine daire bir düzenleme yer almaktadır.

Sözleşme sona erdiğinde, sözleşmeden doğan satın alma hakkını kullanmayan veya bu hakkı bulunmayan kiracı finansal kiralama konusu malı derhâl geri vermekle yükümlüdür.

Sözleşmeyi kiralayanın (veya tasfiye nedeniyle kiracının) feshetmesi halinde, malı iade etmekle yükümlü olan kiracının ayrıca ek bir bedel ödemesi gerekebilir. Kiracının vadesi gelmemiş kira bedelleri ile kiralayanın bunu aşan zararının toplamı, kiralayanın söz konusu malı üçüncü kişiye satması veya finansal kiralama yöntemiyle kiralaması halinde satış veya toplam kira bedelinden düşük olursa, kiracı aradaki farkı kiralayana öder. Aksi halde farkı kiralayan kiracıya öder.

Sözleşmeyi kiracının (kendi veya işletmesinin tasfiyesi haricindeki bir sebebe dayanarak) feshetmesi halinde kiracı uğradığı zararın tazminini kiralayandan talep edebilir.

article-cloud-right

Yeni çıkan yazılarımızdan haberdar olmak ister misiniz?